Hiện trạng hướng nghiệp

Hướng nghiệp bị lãng quên

Năm nào cũng vậy, đặc biệt sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, tỉ lệ học sinh các cấp bỏ học lại được "thông báo" trên các phương tiện thông tin đại chúng. Hai trong những nguyên nhân chính đẩy học sinh rời khỏi lớp: Hoàn cảnh kinh tế và học kém. Cánh cửa nào được mở ra để đón nhận số học sinh thuộc đối tượng này?

Trong Dự thảo Chiến lược giáo dục VN vẫn chưa thực sự quan tâm đến giáo dục hướng nghiệp cho học sinh bậc phổ thông. Học sinh bỏ học vẫn... chơi vơi trong xã hội.

Học sinh bỏ học - đi về đâu?

Theo mục tiêu của dự thảo chiến lược GDVN, thì phải 10 năm nữa hy vọng khắc phục được tình trạng: "Thừa thầy kém, thiếu thợ giỏi". Bài toán đặt ra cho xã hội trong 10 năm đó : Học sinh bỏ học đi về đâu?

Hết học kỳ I năm học 2007 - 2008, Bộ GDĐT đã công bố tỉ lệ học sinh bỏ học bậc trung học là 1,20%, bậc tiểu học là 0,19%. Nếu so sánh với năm học trước thì tỉ lệ học sinh bỏ học bậc trung học giảm 5 lần và bậc tiểu học giảm 20 lần.

Tổng kết năm học 2007-2008, Hội nghị giám đốc các sở GDĐT toàn quốc ở Hải Phòng, Bộ GDĐT đưa ra con số tỉ lệ học sinh bỏ học năm 2007-2008 là dưới 1%. Ngày 12.11.2008, Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển trả lời Báo Hà Nội Mới nói, tỉ lệ học sinh bỏ học năm 2007 là 0,9%, năm 2008 là 0,94%, tương ứng khoảng 150 nghìn học sinh bỏ học trong tổng số 16 triệu học sinh các cấp.

Kết thúc kỳ I năm học 2008-2009, theo báo cáo của Bộ GDĐT gửi Văn phòng Chính phủ thì cả nước có gần 90 nghìn học sinh bỏ học - chiếm 0,56% trên tổng số hơn 15,3 triệu học sinh cả nước.

Thời gian qua, nhiều địa phương đã có những biện pháp giúp đỡ những học sinh gặp khó khăn không bỏ học để tiếp tục đến trường lớp, đặc biệt có nơi còn quy trách nhiệm đến chính quyền địa phương hoặc phạt gia đình có con em bỏ học. Tuy nhiên, các giải pháp kể trên có tính thời vụ chưa đồng bộ và cũng chưa rộng khắp nên tỉ lệ học sinh bỏ học vẫn còn cao. Điều đáng lưu ý, có tới 40% số học sinh bỏ học do học lực kém.

Vậy, những học sinh ngay từ bậc THCS này nếu được hướng nghiệp tại các trường dạy nghề thì tương lai nghề nghiệp của các em không bị đi vào ngõ cụt.

10 năm - cân đối "thừa thầy kém - thiếu thợ giỏi"?

Hiện cả nước có hơn 2.270 cơ sở đào tạo nghề gồm 93 trường cao đẳng nghề, 245 trường trung cấp nghề, 750 trung tâm dạy nghề và hơn một ngàn cơ sở đào tạo khác có tham gia dạy nghề dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau (gồm các trường ĐH, CĐ, TCCN, các DN, cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ, các hội nghề nghiệp, đoàn thể, làng nghề...).

Giữa tháng 11.2008, Viện Nghiên cứu giáo dục- ĐH Sư phạm TPHCM công bố công trình nghiên cứu, đề tài "Nhận thức và thái độ của học sinh- sinh viên về định hướng tương lai" cho thấy, khi được lấy ý kiến, có gần 70% sinh viên chọn con đường học lên sau chương trình đã học. Điều đó, thật mừng bởi sinh viên nước nhà đang ước vọng vươn tới tầm cao học vấn. Nhưng con số đó cũng cho thấy sự mất cân đối trong nhu cầu đào tạo nhân lực xã hội, khi đất nước bước vào thời kỳ CNH-HĐH đất nước.

Mấy thập kỷ gần đây đã báo động tình trạng "thừa thầy kém, thiếu thợ giỏi". Tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp ĐH tìm được việc làm đúng ngành nghề đào tạo còn quá thấp. Theo điều tra xã hội học của Trung tâm Hướng nghiệp giáo dục thì không một học sinh THPT nào lựa chọn con đường học nghề, nguyện vọng của các em là học tiếp ĐH. Khi thực hiện chương trình phân ban, Bộ GDĐT cũng đã đưa ban B vào chương trình- ban hướng nghiệp, phân luồng cho học sinh ngay từ THPT. Tuy nhiên, chỉ trong một thời gian ngắn, ban B đã dần dần teo tóp và bị triệt tiêu trong chương trình đào tạo của Bộ GDĐT.

Không thể đổ lỗi cho phụ huynh, học sinh khi không hưởng ứng ban B- bởi đó là chương trình được gọi là "lưỡng tính", nội dung không rõ ràng trong hướng nghiệp cho học sinh vào nghề. Ngay như chương trình dạy nghề hiện nay đối với HS bậc THCS và THPT cũng đã gây phàn nàn trong dư luận. Học sinh nam phải học thêu, móc... đặc biệt điểm "nghề" lại được cộng vào điểm thi tốt nghiệp nên học sinh muốn có điểm nghề thì phải... nhờ cha mẹ học hộ.

Trong dự thảo Chiến lược giáo dục VN 2009-2010, phần những yếu kém đã nêu rõ: Giáo dục nghề nghiệp chưa được quan tâm đúng mức, cách tổ chức phân luồng trong hệ thống giáo dục còn thể hiện nhiều lúng túng, tình trạng mất cân đối giữa cơ cấu trình độ, cơ cấu ngành nghề đào tạo chậm khắc phục, chưa đáp ứng được yêu cầu nhân lực của xã hội.

Mục tiêu trong dự thảo đã đề cập: Tạo bước đột phá trong giáo dục nghề nghiệp, tăng mạnh tỉ lệ lao động qua đào tạo. Đến năm 2010 sẽ cân đối được trình trạng "thừa thầy, thiếu thợ". Hệ thống giáo dục nghề nghiệp được tái cấu trúc, đảm bảo phân luồng sau THCS.

Liệu rằng mục tiêu cân đối "thầy, thợ" đó có tính khả thi trong thực tế? Để mục tiêu đó thành hiện thực không chỉ "dừng" ở... chiến lược. Thay đổi tư duy, quan niệm "thầy, thợ" trong nhận thức học sinh, phụ huynh học sinh không phải là dễ.

PGS-TS Dương Đức Lân - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề: Việc chọn nghề, chọn trường vẫn theo cảm tính.

Trước hết là do việc định hướng nghề cho các em, chúng ta làm chưa tốt, thậm chí là kém. Các em không thể hình dung ra nghề nghiệp sau này của mình như thế nào. Vì thế, việc lựa chọn trường và nghề nghiệp của các em rất theo cảm tính. Đa phần các em, vào đại học (ĐH) là lựa chọn đầu tiên. Tuy nhiên, nhiều em năng lực có hạn mà vẫn cố bằng được để vào ĐH sẽ gây ra sự lãng phí, cả về tiền của, công sức và thời gian.

Một phần trách nhiệm cũng thuộc về phía chúng tôi, khi chưa làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền tới các em. Có thể khẳng định việc lựa chọn học nghề, ngoài con đường vào ĐH, cũng có rất nhiều ưu thế. Hiện giờ, chúng ta có tới 301 nghề ở hệ CĐ và 385 nghề ở hệ trung cấp. Đi học nghề có ưu thế là ra kiếm việc nhanh, dễ, thu nhập cũng tương đối. Thời gian học nghề ngắn hơn, vì thế người học có thể ổn định sớm hơn.

Với những người có chí tiến thủ, trong tương lai trường nghề có thể không dừng ở hệ CĐ mà lên tới ĐH. Đầu tư trang thiết bị cho các trường dạy nghề bây giờ là khá tốt, bởi trường dạy nghề chủ yếu là thực hành. Vừa rồi, ta đã có 9 trường nghề đạt tiêu chuẩn kiểm định chất lượng quốc tế. Từ nay tới năm 2015, tất cả các trường trung cấp và cao đẳng nghề sẽ được kiểm định chất lượng.

Kiều Minh ghi

Nhà giáo Trần Hữu Trù - Nguyễn Đức Vinh

Nguồn: laodong.com.vn

Ý kiến bạn đọc__________________________________________________________________________