Tư vấn tâm lý

Tại khu vực tư vấn tâm lý do tiến sĩ tâm lý Đinh Phương Duy và chuyên viên tâm lý Nguyên Hương phụ trách, nhiều phụ huynh học sinh cũng tham gia cùng con mình để được nghe các chuyên gia tư vấn tâm lý, định hướng nghề nghiệp.

Nhiều câu hỏi được gửi lên ban tư vấn xoay quanh những tình huống chọn ngành, chọn nghề và cả những mâu thuẫn khiến các thí sinh còn do dự trong việc quyết định con đường tương lai của mình.

- TS Đinh Phương Duy, chủ tích hội Tâm lý giáo dục TP.HCM: Phải dựa trên nhiều yếu tố để xác định chọn ngành, nghề. Trước hết phải trả lời câu hỏi: Chúng ta muốn làm nghề gì. Sau đó mới tìm hiểu: nghề đó hiện có những trường nào đang đào tạo. Xem xét sự phù hợp đặc điểm cá nhân của mình đối với ngành nghề, sự phù hộp về mặt tính cách, tính khí cắ nhân. Có thể dựa trên 8 năng lực cá nhân: năng lực ngôn ngữ, tư duy toán học, cảm thụ thiên nhiên, thị giác, năng lực biểu diễn, năng lực âm nhạc, năng lực tương tác và năng lực nội tâm. Từ đó xác định xem năng khiếu, tính cách của mình phù hợp với ngành nào.

- Thạc sĩ Nguyên Hương, chuyên viên tư vấn tâm lý – hướng nghiệp tổng đài 1088: Hiện rất nhiều bạn sử dụng trắc nghiệm tính cách, nhưng kết quả của những trắc nghiệm này chỉ là tương đối. Nếu áp dụng nó thì có thể sẽ bó buộc mình trong một nhóm ngành nào đó mà chưa chắc đã phù hợp với mình sau này.

Không phải chỉ thích là được. Có bạn thấy người ta làm bác sĩ thì rất thích, nhưng lại sợ máu. Có bạn thích kinh doanh, nhưng bố mẹ khuyên em làm bác sĩ. Lại có trường hợp thích ngành dầu khí nhưng hoàn cảnh gia đình không cho phép đi xa.

Thứ tự là: chọn nghề, rồi mới chọn ngành, rồi mới chọn trường.

Nhưng còn phải tính đến thực tế kinh tế gia đình nữa. Mục tiêu là ĐH, nhưng không phải ai đi thi cũng đậu. Đừng vì rớt ĐH mà chán nản. Có rất nhiều con đường vào đời. Đó là trung cấp chuyên nghiệp, nghề, cao đẳng nghề, liên thông.

* Em thích kinh doanh, ba mẹ thích em làm bác sĩ. Bạn bè trong lớp thì khuyên em đi làm ca sĩ vì có năng khiếu ca hát.Thầy cô dạy toán lại khen em sáng tạo và biết tư duy. Vậy nên chọn ngành nào? Muốn học ngành quản trị khách sạn, du lịch thì cần những đặc điểm nào?

- ThS Nguyên Hương: quản trị 1 khách sạn. Mới học ra trường không thể nàolàm giám đốc ngay, trừ phi gia đình tự mở ks, nhà hàng. Trong 1 nhà hàng, khách sạn, hay hoạt động du lịch, có những hoạt động quản trọi nhỏ, cụ thể: quản trị lưu trú, quản trị ăn uống, quản trị tour. Có những người quản trị chung, lại có những người quản trị những công việc cụ thể. Cần có khả năng giao tiếp, ngoại ngữ, khả năng tổ chức công việc, xử lý tình huống…

* Em có 2 lựa chọn: ngành kinh tế, vừa muốn làm nhà tư vấn tâm lý. Nhỡ đậu 2 trường mà bỏ kinh tế thì rất uổng?

- 2 ngành này thuộc 2 lĩnh vực. ĐH kinh tế chỉ có khối A, tư vấn tâm lý lại thi khồi C, khối D1 với điểm khoảng từ 14-16 điểm những năm trước. Em đang băn khoăn lỡ đậu cả hai trường thì chọn trường nào. Ngành kinh tế thì có rất nhiều ngành nghề công việc cụ thể. Còn học tư vấn tâm lý, có thể dạy giáo dục tâm lý học trong nhà trường, làm chuyên viên tư vấn tâm lý, tham gia tư vấn tâm lý học đường tại các trường trung học chẳng hạn. Môi trường đều tuyển dụng 1 chuyên viên tâm lý tư vấn học đường, ngoài ra làm việc tại các bệnh viện, trung tâm y tế…

Có một lời khuyên là em nên thi và học kinh tế trước, rồi học văn bằng 2 về ngành tư vấn tâm lý, như vậy 2 ngành này sẽ hỗ trợ nhau trong công việc tốt hơn.

* Chọn nghề dựa vào sở thích hay chọn theo năng khiếu? Em có năng khiếu vẽ nhưng lại thích về khoa học tự nhiên, muốn đi dạy toán, lý hóa. Vậy nên chọn ngành nào?

- Khi mình đã thích 1 công việc nào đó thì sẽ chú tâm vào công việc đó. VD hiện nay nhiều bạn trẻ thích làm ca sĩ nhưng để trở thành 1 ca sĩ chuyên nghiệp đâu phải dễ. Nếu chúng ta thích thì cứ dành nhiều thời giờ hơn cho việc đó.  Nên không chỉ căn cứ trên sở thích hoặc năng khiếu mà phải căn cứ những yêu cầu khác: ngoài năng khiếu, ở thích, nên xem sức khỏe bản than, hoàn cảnh kinh tế gia đình, nhu cầu công việc ở địa phương mình nữa.

Năng khiếu hay sở thích là 2 yếu tố quan trọng nhưng chưa phải quyết định. Năng khiếu là cái mình có thế mạnh nên sẽ giúp chúng ta hoàn thành công việc tốt hơn, tạo dựng sự nghiệp. Nếu bắt buộc phải chọn lựa thì nên chọn năng khiếu trước. Nếu bắt đầu từ sở thích thì chúng ta sẽ khó khăn hơn trong công việc của mình.

* Em rất thích ngành tâm lý nhưng con muốn chuyên về mảng giới tính thì lựa chọn ngành như thế nào?

- Hiện nay ở TP.HCM không có chuyên ngành tâm lý học giới tính. Chúng ta sẽ học nhưng học phần bắt buộc và được lựa chọn 1 số học phần, trong đó có học phần tâm lý học giới tính. Đặc biệt khi làm luận văn tốt nghiệp bạn sẽ có thể chọn 1 vấn đề chuyên sâu mà em ham thích tìm hiểu. Trên cơ sở đó, với sự hướng dẫn của giảng viên, em sẽ có nhiều kiến thức xung quanh mảng này để áp dụng cho công việc mong muồn sau này.

* Em muốn học kế toán nhưng tính cách em không tỉ mỉ, vậy có ảnh hưởng gì không?

- Đúng là nghề kế toán đòi hỏi tính tỉ mỉ, chính xác, mình phải chịu trách nhiệm rất lớn. Nhưng không hẳn không có tính tỉ mỉ thì không làm được nghề này. Nhưng rồi nghề sẽ đào tạo mình nếu mình cố gắng cải thiện. 

* Em muốn hỏi: Trước giờ em học tập trung vào khối D, nhưng giờ ôn được 1 thời gian thì em lại muốn thi khối B, ngành công nghệ sinh học. Gia đình thì muốn em thi ngoại ngữ chứ không muốn con gái theo ngành công nghệ sinh học. Phải thuyết phục bố mẹ ra sao? Những tố chất cần thiết để vào ngành công nghệ sinh học?

- Chúng ta cố gắng tham khảo ý kiến của các bậc phụ huynh, nhưng quyết định cuối cùng vẫn làg ở bản thân mình. Công nghệ sinh học làg 1 ngành mới, ra trường có nhiều lĩnh vực để em tham gia. Em nên thuyết phục bố mẹ về cơ hội phát triển ngành này trong tương lai. Còn tiếng Anh vẫn rất phổ biến nhưng hiện nay nó đã phương tiện, dùng nó làm phương tiện, không xem nó là chọn lựa duy nhất. Ra trường, nếu không tìm được 1 công việc chuyên về tiếng anh, thì sẽ khó khăn cho em. Hãy thuyết phục bố mẹ chọn nghề mà em yêu thích. Có thể em học công nghệ sinh học rồi song song thì học tiếng anh hoặc học tiếng anh văn bằng 2.

Ngành công nghệ sinh học, nhiều bạn thích ngành y, nhưng không thi nổi vì điểm ngành này rất cao, cô khuyên nên đi theo ngành công nghệ sinh học. Những ứng dụng của ngành khoa học này hiện đang rất phổ biến trong cuộc sống. Em có thể làm việc trong lĩnh vực công nghệ thực phẩm, nghiên cứu các sản phẩm tốt cho cuộc sống hiện nay.

* Thưa cô, hai ba ngày trước kỳ thi đại học có nên ôn tập nhiều không hay đi chơi cho khuây khỏa?

- Các em chỉ nên xem lại bài với các ý chính chứ không nên vùi đầu vào học, nếu không sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe và tâm lý thi cử. Nếu trước ngày thi mà không coi lại bài thì cũng không nên. Nguyên tắc muốn nhớ được kiến thức là phải hiểu sâu để nhớ lâu và vận dụng tốt trong khi làm bài.

* Trước khi được phát đề thi, mình phải ngồi chờ 30 đến 60 phút, tâm lý rất lo âu, hồi hộp, phải làm thế nào hả cô?

- Buổi tối trước khi thi cần đi ngủ sớm, không nên quá lo lắng vì lo lắng thì trong đầu lúc nào cũng xuất hiện một mảng tối, không xuất hiện những điểm sáng. Tự tin, bình thản bước vào phòng thi, không lo trượt, chỉ cố gắng đạt kết quả tốt nhất. Đậu thì tốt, không đậu thì chọn con đường khác. Khi căng thẳng trước khi thi, chỉ nên uống nước lọc chứ không uống các thứ nước khác.

* Em định thi 2 khối A và B nhưng nhiều người khuyên em chỉ nên tập trung vào 1 khối nên em phân vân không biết chọn khối nào?

- Em vẫn có thể thi cả hai khối hoặc một khối tùy theo khả năng và sở thích của mình chứ không nên quá phụ thuộc vào những lời khuyên.

* Thưa thầy cô, giờ con không biết con có khả năng gì và cũng không biết con thích gì, quá nhiều ngành nghề con không biết chọn lựa ngành nào?

- Trước hết, theo hiểu biết của em, em muốn làm nghề gì. Hoặc căn cứ lực học, em học giỏi môn học nào. Từ đó mới chọn ngành nghề phù hợp. Nếu em chưa có động lực nào để chọn nghề, chưa rõ mình hợp với nghề gì. Các bạn đang muốn tìm hiểu xem mình nên chọn thi vào trường nào. Khi chọn nghề, các bạn nên hình dung ra công việc mà mình sẽ làm trong tương lai, con người mà mình sẽ trở thành trong tương lai, rồi xem mình có thích không. Ví dụ muốn trở thành một thương gia, hay cô nuôi dạy trẻ, phải hình dung ra công việc đó, xem có phù hợp với mình không. Muốn làm công việc đó, phải học ngành gì. Ngành ấy đối chiếu với các khối thi để bạn biết bạn sẽ phải làm gì để học ngành đó.

TS tâm lý Đinh Phương Duy đưa ra 8 loại trí thông minh, năng lực bản thân phù hợp với những ngành nghề khác nhau.

1. Năng lực ngôn ngữ: khả năng nói, viết, miêu tả, kể chuyện, thích thú làm việc với các con chữ sẽ dễ thành công trong lĩnh vực diễn giả, luật sư, nhà văn, nhà báo…

2. Năng lực tư duy logic: giỏi làm việc với các con số, khả năng tính toán, phân tích, nhận định vấn đề… dễ thành công trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, công nghệ thông tin, thiên văn…

3. Năng lực cảm thu thiên nhiên: yêu thích thiên nhiên, các vật thế trong thế giới tự nhiên, tò mò, muốn tìm hiểu, tương tác với thiên nhiên, thích hoa, cây cảnh… có khả năng thành công nếu đi theo các ngành sinh học, môi trường và y học.

4. Năng lực thị giác: chuẩn xác về không gian, tọa độ, bố cục, giỏi làm việc với các vật thể không gian, giỏi vẽ, thích tô màu, tự làm các vật thể đẹp mắt… Bạn nên đi ngành họa sĩ, kiến trúc sư, thủy thủ, phi công.

5. Năng lực biểu diễn: giỏi làm việc với các bộ phận cơ thể, chỉ huy các bộ phận cơ thể để thể hiện ngôn ngữ, truyền đạt cảm xúc qua hình thể, nên theo ngành múa, xiếc, vũ công, bơi lội…

6. Năng lực cảm thụ âm nhạc: nhạy bén với âm thanh, phân biệt các âm thanh dễ thành công trong các ngành âm nhạc.

7. Năng lực tương tác: tinh tế trong đánh giá con người, có khả năng giao tiếp… thành công nếu làm giáo viên, người bán hang, chính trị gia, MC, những công việc tương tác với mọi người.

8. Năng lực nội tâm: năng lực nói chuyện, làm việc với chính mình, am hiểu bản than. Thích suy tư, có khả năng tập trung cao độ… có thể làm nhà tâm thần học, nhà phân tâm học…

- Đây là cơ sở để các bạn thử xem mình có những năng lực nào, phù hợp ngành gì.

* Bạn em nói ngành quản trị kinh doanh ra trường phải làm sếp nhưng làm sếp thì đâu có dễ, có phải không cô?

- Rất nhiều bạn chọn những ngành học nhằm dễ kiếm việc, kiếm tiền nhiều. Ngành quản trị kinh doanh thuộc nhóm ngành kinh tế, ra trường có rất nhiều công việc, kinh doanh, xuất nhập khẩu, quản trị nhân lực. Ra trường tìm việc dễ hay không là tùy thuộc kỹ năng của bạn sau 4 năm học tập. Thu nhập của bạn cũng phụ thuộc vào kỹ năng, khả năng của bạn trong giao tiếp, trong công việc. Học quản trị kinh doanh ra trường làm sếp, có phải vậy không. Theo thống kê thì các bạn học quản trị kinh doanh ra trường lại rất ít làm sếp. Quản trị ở đây tức là quản lý, sắp xếp công việc theo guồng máy, có thể làm lính chứ chưa chắc làm sếp. Muốn làm sếp phải trải qua thời gían, mặt khác có nhiều người là tổng giám đốc nhưng không tốt nghiệp ngành này. Nhiều bạn ảo tưởng về điều này nhưng phải suy nghĩ thực tế: mình mới ra trường, ai mời mình làm sếp? Tất cả phải qua phá trình cố gắng lâu dài.

* Thưa cô, em băn khoăn rằng thi vào ngành mình thích, nhưng ngành này thu nhập không cao thì nên làm sao?

- Chọn nghề phải xuất phát từ sở thích cá nhân, và căn cứ vào năng lực bản thân nữa. Phải chọn nghề có cơ hội việc làm và khi em ra trường có thể có công việc và thu nhập. Nhiều em ra trường thất nghiệp vì không chọn nghề theo nhu cầu xã hội.

* Thưa thầy cô, về ngành kiến trúc, cần có những tố chất nào. Ngoài trường ĐH Kiến trúc ra thì có những trường nào đào tạo về kiến trúc, mỹ thuật và cơ hội việc làm như thế nào ạ?

- Trước hết bạn phải có năng khiếu về vẽ, về phối cảnh không gian. Trường ĐH Kiến trúc, ĐH Mỹ thuật, ĐH Văn Lang, ĐH Tôn Đức Thắng đều có ngành đào tạo. Mỗi trường, mỗi ngành có những đòi hỏi riêng khác nhau nhưng cơ hội việc làm là rất lớn.

* Em đang học ĐH, nhưng giờ muốn thi lại trường khác nhưng sợ không đậu. Giờ thi lại thì tâm lý em rất không thoải mái, lo sợ, phải làm thế nào?

- Bạn phải có sự đồng ý của hiệu trưởng Trường ĐH đang học để được tạo điều kiện rút hồ sơ. Nhiều bạn thi chui thì sẽ rất bất lợi vì các trường sẽ đòi bồi hoàn kinh phí đào tạo, khoảng 5-7 triệu đồng. Và bạn phải chuẩn bị tâm lý. Điều này rất quan trọng, rớt thì sao, đậu thì sao. Phải xác định ngôi trường mình đang học có phù hợp không. Các bạn hãy đi thi với 1 tâm lý: đậu thì học, không đậu thì quay về trường cũ. Đừng tạo áp lực cho bản thân. Mặt khác, bạn nên thông báo chuyện này với người thân để cân nhắc, lựa chọn đúng đắn.

TS tâm lý Đinh Phương Duy dặn dò các bạn thí sinh khi quyết định chọn ngành, chọn nghề:

1. Trong cuộc đời có thể không chỉ làm một nghề duy nhất. Trong thời đại công nghiệp và hội nhập thì việc thay đổi nghề nghiệp là phổ biến.

2. Muốn có nghề cần phải học, không có nghề nào tự dưng mà có.

3. Có nhiều loại nghề, loại việc, nhưng nghề nào cũng cao quý nếu mang lại thu nhập, phù hợp sở thích bản thân, có đóng góp cho xã hội.

4. Khi chọn nghề có thể nghĩ ngay đến nghề mà mình hứng thú nhất nhưng sau đó phải tính đế khả năng bản thân, hoàn cảnh gia đình và nhu cầu xã hội.

5. Phân biệt sở thích, sở trường và năng khiếu.

Và trả lời các câu hỏi: bạn giỏi nhất ở lĩnh vực nào, điều gì hấp dẫn bạn trong công việc, mục tiêu tài chính của bạn, bạn chấp nhận trách nhiệm công việc ở mức nào, bạn muốn nơi làm việc của mình ở đâu, bạn thích làm việc ở môi trường nào, bạn thích làm việc với những kiểu đồng nghiệp nào?

* Em thích thi vào ngành cảnh sát nhân dân nhưng bố mẹ muốn em làm kinh doanh. Ý kiến của bố mẹ cũng ảnh hưởng đến tâm lý của em. Vậy phải làm sao để thuyết phục bố mẹ?

- Có thể thuyết phục bố mẹ nếu như em cảm thấy tự tin đam mê khi chọn ngành công an. Ngành công an ngày nay không phải ai thi vào cũng được mà phải qua xét duyệt nhiều vòng, điểm chuẩn cũng rất cao. Hiện nay công an là ngành đào tạo chuyên nghiệp, mức lương cơ bản gấp 1,6 lần mức lương công chức ngành khác. Khi học thì sinh viên được bao cấp. Với những lý do như trên, em tỷ tê thuyết phục thì bố mẹ sẽ đồng ý.

* Thưa thầy cô, ngành PR thì phải thi vào trường gì, sau này làm ở đâu, đòi hỏi những phẩm chất gì?

- Hiện ĐH marketing đang đào tạo ngành quan hệ công chúng. Nhưng thực tế hiện nay nhiều bạn làm PR chưa hề qua trường đại học về PR. Đây là một nghề đòi hỏi sự năng động, khả năng giao tiếp, và hiện nay nhu cầu nhân lực ngành này khá lớn.

* Từ bé đến lớn, em rất thích ngoại ngữ, tiếng Anh, tiếng Hoa, làm thông dịch viên. Nhưng tiếng Anh hiện nay rất phổ biến, em sợ vào làm ngành thông dịch viên thì lạc hậu. Mà đi sư phạm ngoại ngữ thì em lại không thích?

- Tiếng Anh hiện nay phổ biến. Em có thể học ngành thông dịch viên, ngành cử nhân anh văn ở một số trường, sau đó học thêm nghiệp vụ phiên dịch. Không nên cho rằng tiếng Anh phổ biến thì học ngành này sẽ lạc hậu mà trái lại, nhu cầu hiện nay vẫn lớn. Tiếng Anh là phương tiện tốt và là 1 nghề có nhu cầu cao hiện nay.

TTO

Ý kiến bạn đọc__________________________________________________________________________